Oude! Weblog van Henk Medema

maart 16, 2012

Geen heldere hemel, geen vriendschap

Filed under: Uncategorized — Tags: , , — henkmedema @ 6:34 pm
Het thema van de Boekenweek 2012 is Vriendschap en andere ongemakken – en als je een béétje boekenvakman bent, wil je het Boekenweekgeschenk wel kopen. Ben je een beetje mens, dan wil je wel eens iets opvangen over vriendschap, want dat Geschenk moet daar toch niet niks over zeggen.
Het vinden van een boek voor € 12,50 was niet moeilijk, en het lezen van Tom Lanoye, Heldere hemel, ook niet. Laat het gezegd mogen zijn: het is een knap gecomponeerd boekje. Lanoye zet je aan het denken, over méér dan de literaire compositie, een aspect waartoe sommige recensenten zich helaas beperken.
Voor het gemak ga ik er maar vanuit dat de lezers van mijn blog ook het Boekenweekgeschenk zullen hebben gelezen. Je hoeft niettemin geen angst te hebben voor spoilers, want die zal ik niet geven.
Wel wat me na een half avondje lezen trof. Dit boek heet Heldere hemel – maar er is geen hemel. Het thema van de Boekenweek was vriendschap (en andere ongemakken…), maar er is geen vriendschap.
De wereld ziet er woest en leeg uit in deze novelle. Alle relaties zijn verzuurd, verhard, verbitterd. Man en vrouw, Vera en Walter. Walter en maîtresse Carla, in een relatie van seks zonder relatie. Moeder en zoon Peter – alhoewel zij nog het minst. Peter en vriendin Carla. Vera en Carla, maar dat is ook geen wonder. De NAVO- en SHAPE-militairen Van Buren en Rogers. Bauwens en Delmotte op de krantenredactie. Piloot Andrej en de andere Russische luchtmachtsoldaten. De koude oorlog brengt de pijnlijke coëxistentie op wereldniveau, bijna aan ‘t eind, weliswaar, maar het lukt op het nippertje nog: er valt toch nog één dode. En het speelt allemaal in een land dat ook al sinds mensenheugenis een toonbeeld van verdeeldheid is, al loopt er nog nét geen ijzeren gordijn door Brussel – maar de klap op de vuurpijl komt in Kooigem, onthoud die naam. Op 4 juli 1989.
Deze wereld is een gesloten hok, een tragisch, somber, guur maanlandschap – een beetje als DE WEG, de film naar het boek van Cormac McCarthy – maar daarin was tenminste nog een vriendschap tussen een vader en z’n zoontje bewaard gebleven.
Het slot komt als een deus ex machina, letterlijk uit de hemel, want uit een strakblauwe zomerlucht valt de onbemande MiG-straaljager naar beneden en verplettert het huis in Kooigem.
De vraag naar de auteursintentie stel ik in deze blog, naar postmoderne norm, niet aan de orde – maar je mag wel weten wat de indruk is die ik ervan over hield. Desolaat, hopeloos.
Des te meer zal een lezer van het Boekenweekgeschenk 2012 besef krijgen van ‘de waarde van vriendschap’ – om de titel te noemen van het boek van Ajith Fernando dat ik enkele jaren geleden heb uitgegeven (en dat nog steeds te koop is http://bit.ly/xcsS87 ). Een wereld waarin mensen geen vrienden meer zijn, ís een wereld zonder hemel, zonder God, een lege, woeste aarde. Het is maar goed dat de Geest hier en daar op de wateren broedt.

Blog op WordPress.com.